Sóng gió Lam Phương

Sóng gió Lam Phương
 
[06.05.2011 22:39]
 
 

Tôi xin mở đầu bài viết bằng hai chữ “bất ngờ”. Quả đúng tôi thật sự bất ngờ khi một nhạc sĩ được xếp vào Top những nhạc sĩ thành công nhất trong nền Tân nhạc Việt Nam như nhạc sĩ Lam Phương mà báo giới không hề có một dòng nào đề cập đến ông. Hôm nay tôi xin mạo muội khai bút viết về ông với tâm lý của một kẻ hành văn “cả gan” mong chia sẽ cùng bạn đọc.

Người đọc bây giờ khôn: thích vắn tắt ghét những cách hành văn trích dẫn năm tháng ngày giờ dài dòng. Nhưng vì tôi là một kẻ “cả gan” mạo muội xin dung nhẫn cho tôi khi trình bày theo cách này.

Lam Phương tên thật là Lâm Đình Phùng sinh ngày 20 tháng 3 năm 1937 tại làng Vĩnh Thanh Vân Rạch Giá Kiên Giang (nay là phường Vĩnh Thanh Vân thành phố Rạch Giá tỉnh Kiên Giang). Ông là một trong những nhạc sĩ tiên phong của làng tân nhạc miền Nam Việt Nam (thuộc thế hệ nhạc sĩ thứ 3 theo 70 Tân nhạc Việt Nam do nhà văn Hoài Nam biên soạn) với hơn 200 ca khúc được phổ biến rộng rãi và yêu thích.

Tuổi thơ khốn khó

Mồ côi cha từ nhỏ (thực ra lúc bấy giờ cha Lam Phương vẫn còn nhưng đã bỏ mẹ con ông ra đi và ông không nhận được sự trợ giúp nào từ người cha) ông ở với người mẹ nghèo và năm anh em. Trong ký ức của ông bà là một người mẹ quê mùa chất phác nhưng giàu lòng  thương yêu con. Thuở ấy ông còn nhỏ nên chưa có thể gánh vác được việc gia đình cuộc sống của sáu anh em ông đặt trên vai người mẹ.

Vì thương mẹ ông không thể đứng nhìn mẹ vất vả lo cho cả gia đình. Thấy đàn em nheo nhóc căn nhà lá lụp xụp ông đã nghĩ đến một cách giải thoát. Đây không phải là cách giải thoát tầm thường như những kẻ trốn chạy bảo toàn mạng sống cho mình mà là một sự giải thoát gánh nặng cho người khác. Năm 1947 ông lên Sài Gòn ở nhờ nhà một người dì tại Tân Định. Những tháng này sống cùng người dì ở đây ông đã quen được một nhạc sĩ nhạc sĩ vô danh này chính là người đầu tiên gieo vào lòng Lam Phương những Do Re Mi Fa… từ những hình nốt ấy đã khởi đầu cho con đường âm nhạc của ông.

Năm 1952 cậu bé 15 tuổi với vốn kiến thức âm nhạc vỡ lòng nhưng tâm hồn lại thăng hoa đến mức không tưởng bản nhạc đầu tiên Chiều thu ấy ra đời: “Chiều thu ấy ngồi bên em dưới ánh trăng vai kề vai. Nhìn mây bay hồn lâng lâng theo gió hương mùa say. Chiều thu ấy nhìn nhau tay nắm tay mắt hoen lệ tràn”. Được biết Lam Phương viết ca khúc này làm nhạc nền cho một vở kịch diễn kịch tại trường của mình. Nghe ca khúc mà tôi không nghĩ rằng đây là của một cậu học sinh 15 tuổi. Ca từ lãng mạn tình cảm lãng mạn bay bổng. Thế nhưng không một nhà sản xuất âm nhạc nào lại dám tin vào ca khúc của cậu học sinh nhỏ tuổi với vốn nhạc lý tầm thường. Không tìm được nhà xuất bản ông phải vay mượn tiền bạn bè để tự in. Cuối cùng tác phẩm đầu tay cũng được lưu hành nhưng hơn hai năm sau vẫn chưa trả xong khoản nợ đó. Lúc bấy giờ Chiều thu ấy chưa được phổ biến rộng rãi nhưng đó là bước đệm tuyệt vời cho con đường âm nhạc của Lam Phương.

Một thời gian khá lâu sau khi ông lên Sài Gòn mẹ và các em ông cũng lên Sài Gòn. Từ đó ông chuyển về ở với gia đình trong một con hẻm nhỏ. Con đường vào gác trọ lầy lội phòng trọ lụp xụp một chiều mưa trong khung cảnh ấy nghĩ về đời mình nghĩ về gia cảnh mình ông đau khổ thốt lên: “Đường về đêm nay vắng tanh/Rạt rào hạt mưa rớt nhanh/Lạnh lùng mưa xuyên áo tơi mưa chẳng yêu kiếp sống mong manh/Lầy lội qua muôn lối quanh/Gập ghềnh đường đê tối tăm/Ngập ngừng dừng bên mái tranh nghe trẻ thơ thức giấc bùi ngùi/Êm êm tiếng hát ngân nga ôi lời mẹ hiền ru thiết tha/Không gian tím ngắt bao la như thương đường về quá xa/Mưa ơi có thấu cho ta lòng lạnh lùng giữa đêm trường/Đời gì chẳng tình thương không yêu thương/Thương cho kiếp sống tha hương thân gầy gò gởi cho gió sương/Đôi khi muốn nói yêu ai nhưng ngại ngùng đành lãng phai…”. Đó là lời ca khúc Kiếp nghèo lúc này ông mới 17 tuổi. Kiếp nghèo được viết theo điệu Tango gây ấn tượng mạnh với đông đảo người yêu nhạc. Cũng từ đây Lam Phương chính thức đi vào con đường sáng tác thực thụ.

                                                   Nhạc sĩ Lam Phương. Ảnh: Wikipedia

Anh lính chiến giữa đôi bờ chia cắt

Năm 1958 cậu học trò nhỏ nay đã 23 tuổi Lam Phương nhập ngũ. Tâm hồn người nghệ sĩ trẻ chợt đau thắt trước cảnh đất nước chia đôi miền Nam – Bắc. Vào thời điểm này Lam Phương chững chạc hơn. Rồi một đêm sáng trăng đứng bên bờ sông này nhìn con đò còn đò xuôi dòng chia đôi miền yêu thương ông viết Con đò vĩ tuyến: “Đêm nay trăng sáng quá anh ơi /Sao ta lìa cách bởi dòng sông bạc hai màu/Lênh đênh trên sóng nước mông mênh/Bao đêm lạnh lẽo em chờ mong gặp bóng chàng/Vượt rừng vượt núi đến đầu làng/Đò em trong đêm thâu sẽ đưa chàng sang vĩ tuyến /… "

Thể loại nhạc mà Lam Phương đang viết vào giai đoạn này người ta gọi là “nhạc lính” từ nhạc lính thường được định hình cho một dòng nhạc bình thường kém phần bác học thanh nhã. Thế nhưng Lam Phương đã làm cho các thính giả hiểu nhạc lính với tất cả ý nghĩa của nó khi ông khoác một bộ áo mới lên âm nhạc. Những ca khúc của ông có giá trị tinh thần thẩm mĩ cao không chứa đựng những câu tuyên truyền khẩu hiệu sáo rỗng cũng không gieo vào lòng người nghe những chuyện tình thảm sầu ủy mị.

Năm 1959 Lam Phương giải ngũ ông gia nhập Đoàn Văn nghệ Bảo An. Có thể nói từ năm này cho tới giữa 1960 là thời vàng son trong âm nhạc của Lam Phương. Hàng loạt những ca khúc ra đời: Nắng đẹp miền Nam Ngày hạnh phúc Ngày tạm biệt Tình anh lính chiến…Chính những ca khúc đó đã làm nên tên tuổi Lam Phương. Khi viết tới đây tôi thiết nghĩ rằng khó có một nhạc sĩ nào được mọi người dùng nhiều bài hát của mình thay lời và phổ biến rộng rãi trong nhân gian như ông. Ta vẫn thấy quen khi nghe: “Em ơi nếu mộng không thành thì sao/Non cao đất rộng biết đâu mà tìm/Đường đời mịt mù vạn nẻo về đâu/Mong chờ duyên kiếp đưa lối bắc  cầu”…và nhớ tới một lời hát nào đó!

Giữa năm 1960 ông chuyển sang cộng tác với các đoàn kịch nổi tiếng lúc bấy giờ như Hoàng Lan Văn Phụng. Chính trong thời điểm này ông đã gặp và yêu Túy Hồng (một diễn viên kịch) họ đã thành vợ chồng cuộc đời ông mở sang một trang mới.

Vượt trùng dương không thôi sóng gió

Sau giải phóng miền Nam Việt Nam vợ chồng Lam Phương di cư sang Paris. Họ đã có những tháng năm hạnh phúc ở đây. Cuộc sống của họ đã trở nên như một kiểu mẫu cho giới Văn nghệ sĩ. Những tưởng chuỗi ngày hạnh phúc sẽ kéo dài mãi thế nhưng một ngày một ngày khiến mọi người phải giật mình và thốt lên: Có tình yêu thật không? Vì sao lại thế? Khi Lam Phương và Túy Hồng chia tay. Ông gần như mất hết tinh thần ông hối hận: “Anh đã lầm đưa em sang đây để đêm thường nghe tiếng thở dài/Thà cuộc đời yên trong lòng đất được trở về tiếng khóc ban sơ/Hơn là mang kiếp mong chờ…Con tim nào không hay đổi thay/Cuộc tình nào không lắm hận sầu/Ngọt đèn vàng lung linh hè phố/Điệu nhạc buồn văng vẳng đâu đây/Chỉ thêm làm giá lạnh đêm nay” (Lầm).

Sau một thời gian dài Lam Phương bước qua đau khổ và đi tiếp con đường mình với một người phụ nữ khác (tôi không dám nêu tên vì chưa khẳng định nguồn thông tin được cung cấp). Như ông đã giãi bày thì cuộc tình thứ hai này là cuộc tình đẹp nhất trong đời ông. Trong mười năm chung sống ít ỏi người phụ nữ này đã mang đến cho ông một luồng gió mới ấm áp yêu thương và vỗ về ông viết:
“Từ ngày có em về/Nhà mình tràn ánh trăng thề/Dòng nhạc tình đã tắt lâu/Tuôn trào ngọt ngào như dòng suối…” (Bài tango cho em).

Năm 1995 Lam Phương quay về định cư tại Hoa Kỳ. Càng về già cuộc sống Lam Phương càng thấm đẫm nỗi cô đơn giữa muôn vàn khuôn mặt ông chợt tỉnh giấc và thấy mình lẻ loi: “Sớm mai thức giấc nhìn quanh một mình/Ngoài hiên nắng lóe đàn chim giật mình/Biết lời tỏ tình đã có người nghe/Nắng xuyên qua lá hạt sương lìa cành/Đời mong manh quá kể chi chuyện mình/Nắng buồn cuộc tình bỗng tắt bình minh/Đường xưa quen lối tình dối người mang/Tình duyên trăm mối một kiếp đa đoan…”  (Một mình). Nhìn ông ta lại hiểu hơn câu nói của cha ông thuở trước “tài hoa bạc mệnh” có lẽ đúng. Tuổi thơ khốn khó cuộc đời lính chiến hiểm nguy đã không thể cướp đi thân thể ông. Thế nhưng năm 1999 một cơn tai biến xảy ra ông bị đứt mạch máu ở bán cầu não trái do biến chứng của căn bệnh tiểu đường. Lam Phương bị liệt nửa thân người.

Cách đây không lâu Trung tâm Thúy Nga có tổ chức chương trình 50 nhạc Lam Phương do Thanh Hà và Trường Kỳ thực hiện. Thấy ông bước ra sân khấu trên chiếc xe lăn giọng nói nhỏ đi và khó khăn sau đó là lời hát trong bài Duyên kiếp làm nhạc đệm: “Em ơi nếu mộng không thành thì sao/Non cao đất rộng biết đâu mà tìm…” tôi cũng như mọi khán giả đều thật sự xúc động trước khung cảnh đó.

Tôi mở đầu bằng sự bất ngờ và cũng muốn kết thúc bằng một bất ngờ khác. Chúng ta hãy bỏ qua những gì liên quan đến chính trị và các vấn đề nhạy cảm để hướng lòng mình vào nhìn nhận đánh giá một con người thật. Trong đời sống và sự cống hiến của ông tôi cho rằng Lam Phương xứng đáng là một trong những nhạc sĩ hàng đầu Việt Nam đặc biệt là trong nền Tân nhạc.

Thanh Hải

 

 

Mèo

Mèo

Cảm ơn Thanh Hải về bài viết này. Mình cũng thích nhạc sĩ Lam Phương.