Văn Cao vẫn “cứ bay”!

“Trong âm nhạc Văn Cao sang trọng như một ông hoàng. Trên cánh đồng ca khúc tôi như một đứa bé ước mơ mặt trời là con diều giấy thả chơi. Âm nhạc của anh Văn là âm nhạc của thần tiên bay bổng. Tôi la đà đi giữa cõi con người. Anh cứ bay và tôi cứ chìm khuất. Bay và chìm trong những thân phận riêng tư…”.

Đó là lời nhận xét của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn khi nói về âm nhạc của Văn Cao. Trong giới nghệ thuật của Việt Nam nói chung Văn Cao là một nghệ sĩ hiếm hoi mà bước lãng du ở lĩnh vực nào cũng để lại dấu ấn sâu đậm từ thơ ca đến nhạc họa. Nhưng với tôi ca khúc là lĩnh vực ông thành công hơn cả.

Theo bước Văn Cao

Văn Cao sinh ngày 15 tháng 11 năm 1923 tại Lạch Tray Hải Phòng (quê gốc ở Vụ Bản Nam Định) trong một gia đình nghèo mới học tới lớp 7 thì phải nghỉ học sau đó xin làm việc tại Sở bưu điện. Từ nhỏ ông đã bộc lộ rõ khả năng âm nhạc của mình người thầy dạy nhạc muốn phát huy năng khiếu thiên phú của cậu học trò nhỏ đã gửi Văn Cao vào trường dòng Bonnal để học nhạc. Văn Cao bắt đầu sáng tác nhạc từ thời điểm đó.

Vào năm 1939 (lúc đó ông mới 16 tuổi) đã có sáng tác đầu tay “Buồn Tàn Thu” với những ca từ rất lãng mạn rất mượt mà: “Nhờ bóng chim uyên/ Nhờ gió đưa duyên/ Chim với gió bay về/ Chàng quên hết lời thề…” ca khúc ấy đã làm chấn động mạnh tới công chúng yêu nghệ thuật ở Hải Phòng và thủ đô Hà Nội lúc bấy giờ. Sau đó một năm bản nhạc thứ hai “Thiên Thai” ra đời. Bản Thiên Thai là một giấc mơ của người nghệ sĩ vào chốn an bình mà người Việt khó đạt được trong hoàn cảnh đất nước bị đô hộ. Nhạc điệu bài hát như khiến ta lạc vào một mơ ngoan dìu ta đến với cõi thần tiên xa thẳm thư thái dịu dàng như đang sống giữa chốn bồng lai.

Năm 1941 ông gặp Phạm Duy nghe lời khuyên của Phạm Duy Văn Cao rời Hải Phòng lên Hà Nội ông thuê một căn gác nhỏ số 171 phố Mongrant (nay là 45 Nguyễn Thượng Hiền) và theo học dự thính tại trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương . Trong khoảng thời gian này ông sáng tác nhiều nhạc phẩm danh tiếng như “Trương Chi” “Thu cô liêu” “Bến Xuân” “Suối Mơ”. Chàng Trương Chi gõ mạn thuyền mà ca vào một thời lãng mạn xa xưa những lời thiết tha bay bổng. Đã qua rồi những Thu cô liêu ta lại dìu em về Bến xuân trong trẻo ngọt ngào em dùng dằng như vừa muốn đi vừa muốn ở ở lại với xuân tươi hay về cùng anh nơi có những Suối mơ?


Nhạc sì văn Cao. Ảnh: IT


Không những có năng khiếu âm nhạc Văn Cao còn có năng khiếu hội họa. Ông đã tham gia cuộc triển lãm Salon Unique tại Hà Nội ở Nhà Khai Trí Tiến Đức cùng với các danh họa như Tô Ngọc Vân Lương Xuân Nhị Nguyễn Tiến Chung Lưu Văn Sìn vào năm 1944 với 3 bức sơn dầu Cô gái dậy thì Thái Hà ấp đêm mưa và Cuộc khiêu vũ của những người tự tử (Le Bal aux suicidés) đã gây sự chú ý cho giới mỹ thuật về bút pháp và màu sắc. Thế nhưng thật tiếc vì những tác phẩm hội họa của Văn Cao không được lưu hành và phổ biến rộng rãi.

Là một người có lòng yêu nước khi thấy trước mắt mình Tổ Quốc đang bị thực dân Pháp đô hộ lòng lại càng sôi sục căm thù. Văn Cao đã theo Việt Minh dưới sự hướng dẫn và tuyên truyền của anh Vũ Quí. Cùng thời điểm đó Vũ Quí đã nhờ Văn Cao soạn một bản nhạc quân hành cho trường quân sự Việt Minh Văn Cao đã viết “Tiến Quân Ca” giai điệu Tiến Quân ca rập ràng dứt khoát thể hiện được cái hùng khí trên mỗi bước chân của người lính: “Đoàn quân Việt Nam đi/Chung lòng cứu quốc/Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa/Cờ in máu chiến thắng mang hồn nước/…”.

Trong cuộc biểu tình cướp chính quyền của Việt Minh ngày 19-8-1945 tại Hà Nội Văn Cao đánh nhịp cho đoàn Thanh Niên Xung Phong hát bài "Tiến Quân ca" của ông trước nhà hát lớn. Sau đó một năm Tiến Quân ca được Quốc hội khóa I (năm 1946) công nhận là quốc ca của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đó là một vinh dự lớn bởi không phải nhạc sĩ nào cũng được dân tộc tôn vinh và lấy một bài hát của mình làm quốc ca.

Sau Tiến quân ca một loạt ca khúc cách mạng ra đời: Công nhân Việt Nam Ca ngợi Hồ Chủ tịch Tiến về Hà Nội Bắc Sơn và đặc biệt Trường ca sông Lô… là những hùng ca nhưng vẫn mang phong cách thư thái đỉnh đạc mà dung dị của tâm hồn người Việt Nam. Năm 1949 ông được lệnh viết bản Lãnh tụ ca nhưng bản này ít được nhắc đến (kể cả phía Cộng Sản).

Năm 1954 khi chiến tranh đang vào thời điểm khốc liệt thay vì viết về đề tài Điện Biên Phủ như các văn công Cộng sản khác vẫn thường viết Văn Cao lại bày tỏ ý tưởng của ông qua một bức tranh sơn dầu lập thể. Bức tranh đó có thể được mô tả như sau: Một cậu bé thổi sáo bằng 2 cái mồm một cái được vẽ từ góc độ thẳng và 1 cái được vẽ từ góc độ nghiêng. Đằng sau cậu bé đông nghịt những con người đang trong 1 tiết tấu chuyển động của nhịp chiến tranh. Nhiều nhà phê bình đã cố tìm ra lời giải cho ý nghĩa của bức tranh có người nói: "Bức tranh vẽ đứa trẻ với hai cái mồm chắc là hàm ý Đảng Cộng Sản Đông Dương có hai miệng? " người khác lại đùa: “Đứa trẻ đó là chính Văn Cao!”. Thế nhưng ý nghĩa thật của bức tranh chỉ có chủ nhân của nó mới biết được.

Kể từ sau hiệp định Gieneve năm 1955 Văn Cao dường như vắng bóng có chăng là một vài bài thơ và ta nhận thấy ở đó lời thơ của Văn Cao rất buồn và chán nản. Đặc biệt từ sau vụ Nhân Văn – Giai Phẩm ông đã “ẩn mình” sống âm thầm bằng đủ thứ nghề như viết nhạc không lời cho các truyện phim và truyện kịch trang trí sân khấu cho các đoàn kịch và vẽ quảng cáo cho các báo.

Dù rất ít viết thế nhưng về cuối cuộc đời người nghệ sĩ tài hoa này cũng cho ra một bản nhạc vào cuối năm 1975 đó là bài “Mùa xuân đầu tiên” Mùa xuân đầu tiên như báo trước những giá trị nhân bản mà sau cuộc kháng chiến trường kỳ thắng lợi chúng ta cần vươn đến một bài hát rất nhẹ nhàng êm dịu thắm thiết tình người Thế nhưng bản nhạc này cũng bị phê bình là không đi đúng đường lối của Đảng không phục vụ cho Cách Mạng vì thế bản nhạc mới phát hành đã bị tịch thu. Tuy thế các chương trình Việt Ngữ tại Moscow vẫn cho trình bày bài hát nên bài hát đã không bị vào lãng quên. “Mùa xuân mơ ước ấy đã đến đầu tiên với khói bay trên sông gà đang gáy trưa bên sông một trưa nắng cho bao tâm hồn.” . Mỗi khi cất lời bài hát này lên dường như ta vẫn thấy Văn Cao đang reo vui tung tẩy trước mùa xuân tự do.

Đôi lời cảm nhận

Nhận xét về hội họa Văn Cao nhà phê bình mỹ thuật Thái Bá Vân viết: “Ở Văn Cao tiếng vọng hoài niệm như một vẻ đẹp có thẩm mỹ siêu thực theo tôi là một ẩn hiện di truyền lác đác trong cả cuộc đời nghệ sĩ đẹp đẽ của anh. Nhưng cái nhìn hội họa ở anh có địa vị dẫn đường và chi phối: chính Văn Cao và vài ba người nữa (Bùi Xuân Phái Sỹ Ngọc Dương Bích Liên Nguyễn Sáng…) vào những năm 60 đã mở hướng thẩm mỹ mới cho minh họa và đồ họa. Có thể nói Văn Cao đã lập được một trường phái minh họa vẽ bìa sách. Nhiều minh họa của anh trên báo Văn Nghệ phải gọi là xuất sắc. Nếu âm nhạc thơ ca là một bản thể tươi tốt của anh thì hội họa là một tâm thức sâu sắc. Văn Cao có cái nhạy bén về cảm xúc tinh tường trong quan sát”.

Rồi người nghệ sĩ đa tài trải qua bao thăng trầm cũng đến lúc dừng bước lãng du. Tháng 7 năm 1995 ông đã vĩnh viễn ra đi trong niềm tiếc thương của người yêu nhạc cả nước. Trước sau ông vẫn là một nhân cách lớn không a dua chạy theo thời thế. Trong lời vĩnh biệt người nghệ sĩ đa tài Văn Cao nhạc sĩ Thế Bảo đã viết: “Thơ với họa đã theo suốt hành trình âm nhạc hơn nửa thế kỷ vỗ về an ủi ông chia sẻ những cảm xúc đầy ắp tâm hồn nghệ sĩ mà đôi lúc âm thanh dường như phải nhường bước cho ngôn từ và màu sắc”.

Vậy là Văn Cao đã yên nghỉ ở cõi vĩnh hằng. Mọi vui buồn được mất của đời nghệ sĩ cũng đã lắng dịu đi đủ để mọi người bình tâm phác thảo một chân dung thơ – nhạc – họa Văn Cao. Ông đã đến với chúng ta sống giữa chúng ta rồi rời xa chúng ta và để lại những Buồn tàn thu Thiên Thai Trương Chi Suối mơ Mùa xuân đầu tiên Trường ca sông Lô… như những bó hoa tươi thắm dâng tặng cho đời cho người mà ông đã ròng rã miệt mài lao động trong hơn nửa thế kỷ qua.

Thanh Hải.

Thanh Hải

Gửi Mèo

Blog của anh đa dạng thiệt đó! Em fải thường xuyên ghé thăm để học hỏi mới được!
.............................
Cảm ơn Mèo nha. Giờ sang thăm nhà mèo đây.

Thanh Hải

Gửi HK

Gửi HK@: Ở Hải Phòng có phố Văn Cao gần đường Lạch Tray...
.............................
Có dịp ra HP anh HK dẫn em đi thăm phố nhé!

Thanh Hải

Gửi Lune

Bài viết tôn vinh được những sáng tác và mộ số biến cố trong cuộc đời VC. Xin chia sẻ với tác giả sự hâm mộ lòng yêu mến nhạc sỹ tài hoa này.
..............................
cảm ơn anh đã có sự đồng cảm. Mong anh ghé thăm luôn.

Thanh Loan

Mèo 7987

Blog của anh đa dạng thệt đó! Em fải thường xuyên ghé thăm để học hỏi mới được!

Hoài Khánh

Gửi Thanh Hải

Ở Hải Phòng có phố Văn Cao gần đường Lạch Tray...

lune

Bài viết tôn vinh được những sáng tác và mộ số biến cố trong cuộc đời VC. Xin chia sẻ với tác giả sự hâm mộ lòng yêu mến nhạc sỹ tài hoa này.